Je bekijkt nu Degrowth In Nederland: Utopie Of Noodzaak?

Degrowth In Nederland: Utopie Of Noodzaak?

De term degrowth, of ontgroeien in het Nederlands, roept bij veel mensen verschillende reacties op. Sommigen zien het als een radicale en onrealistische oplossing voor de klimaatcrisis, anderen als een noodzakelijke en rechtvaardige transitie naar een duurzame samenleving. Maar wat houdt degrowth precies in, en hoe zou het eruit kunnen zien in Nederland? In dit artikel zullen we deze vragen te beantwoorden en de voor- en nadelen van degrowth te bespreken.

Wat is degrowth?

Degrowth is een politieke en ecologische beweging die kritisch staat tegenover het dominante paradigma van economische groei. Volgens de aanhangers van degrowth is de huidige consumptiemaatschappij niet houdbaar, omdat het de natuurlijke grenzen van de planeet overschrijdt en leidt tot sociale ongelijkheid en ecologische schade. Degrowth pleit daarom voor een geplande vermindering van de productie en consumptie van goederen en diensten, met als doel het welzijn van mens en milieu te verbeteren. De beweging streeft naar een samenleving die gebaseerd is op waarden als zorg, solidariteit, democratie en autonomie, in plaats van op winst, concurrentie en efficiëntie.

Degrowth is geen eenduidig concept, maar eerder een paraplu-term voor verschillende ideeën, praktijken en strategieën die gericht zijn op het verminderen van de ecologische voetafdruk en het vergroten van de sociale rechtvaardigheid. Er zijn dan ook verschillende stromingen binnen de degrowth-beweging, die variëren in hun visies, doelen en middelen. Sommige voorbeelden van degrowth zijn:

  • Het invoeren van een basisinkomen of een negatieve inkomstenbelasting, om mensen meer vrijheid en zekerheid te geven om minder of anders te werken.
  • Het verkorten van de werkweek of het invoeren van een sabbatical jaar, om mensen meer tijd te geven voor zorg, ontspanning, educatie en participatie.
  • Het stimuleren van lokale en kleinschalige productie en consumptie, om de afhankelijkheid van globale markten en ketens te verminderen en de veerkracht van gemeenschappen te vergroten.
  • Het bevorderen van alternatieve economische modellen, zoals de circulaire economie, de donut-economie, de commons-economie of de sociale en solidaire economie, die gericht zijn op het sluiten van kringlopen, het delen van hulpbronnen en het creëren van sociale waarde.
  • Het herwaarderen van niet-materiële aspecten van het leven, zoals cultuur, spiritualiteit, gezondheid, relaties en natuur, die vaak verwaarloosd worden door het bruto binnenlands product (bbp) als maatstaf voor welvaart.
  • Het ontwikkelen van nieuwe indicatoren voor welzijn en duurzaamheid, die rekening houden met ecologische grenzen, sociale rechtvaardigheid en menselijke behoeften.

Hoe zou degrowth eruit kunnen zien in Nederland?

Nederland is een land dat sterk gericht is op economische groei. Het heeft een hoge levensstandaard, maar ook een hoge ecologische voetafdruk. Volgens het Global Footprint Network verbruikt Nederland jaarlijks ongeveer drie keer meer natuurlijke hulpbronnen dan wat de planeet kan regenereren. Als iedereen op aarde zou leven zoals de gemiddelde Nederlander, zouden we 3,4 aardbollen nodig hebben om aan onze behoeften te voldoen. Bovendien is Nederland een land met grote sociale verschillen. Volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau leeft ongeveer 7% van de bevolking onder de armoedegrens, terwijl de rijkste 10% bijna 70% van het totale vermogen bezit.

Gevolgen transitie

Een transitie naar degrowth zou dus betekenen dat Nederland zijn consumptie- en productieniveau drastisch zou moeten verlagen, om binnen de draagkracht van de aarde te blijven en meer sociale gelijkheid te bereiken. Dit zou grote veranderingen met zich meebrengen op verschillende gebieden, zoals energie, mobiliteit, landbouw, industrie, handel, onderwijs, gezondheid en cultuur. Sommige mogelijke maatregelen die Nederland zou kunnen nemen om te ontgroeien zijn:

  • Het verminderen van de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen en het versnellen van de transitie naar hernieuwbare energiebronnen, zoals wind, zon en water.
  • Het verminderen van de mobiliteitsbehoefte en het stimuleren van duurzame vervoersmiddelen, zoals fietsen, wandelen, openbaar vervoer en deelauto’s.
  • Het verminderen van de vleesconsumptie en het ondersteunen van biologische en lokale landbouw, die minder schadelijk is voor het milieu en de dierenwelzijn.
  • Het verminderen van de industriële productie en het bevorderen van hergebruik, reparatie en recycling van materialen, om afval te voorkomen en grondstoffen te besparen.
  • Het verminderen van de internationale handel en het invoeren van ecologische en sociale belastingen op import en export, om oneerlijke concurrentie en uitbuiting te voorkomen en lokale economieën te beschermen.
  • Het hervormen van het onderwijssysteem en het stimuleren van levenslang leren, om mensen voor te bereiden op een veranderende samenleving en hen te laten bijdragen aan hun eigen ontwikkeling en die van anderen.
  • Het hervormen van het gezondheidszorgsysteem en het bevorderen van preventie, zelfzorg en alternatieve geneeswijzen, om de kwaliteit van leven te verbeteren en de kosten te verlagen.
  • Het hervormen van het cultuursysteem en het stimuleren van participatie, diversiteit en creativiteit, om de sociale cohesie te versterken en de culturele rijkdom te vergroten.

Is degrowth realistisch?

Degrowth is een ambitieus en controversieel idee, dat veel weerstand oproept bij mensen die geloven dat economische groei noodzakelijk is voor welvaart, stabiliteit en vooruitgang. Degrowth wordt vaak geassocieerd met negatieve beelden, zoals armoede, achteruitgang, crisis en conflict. Veel mensen vrezen dat degrowth zou leiden tot werkloosheid, afnemend sociaal vangnet, verlies van competitiviteit, isolatie en ontevredenheid. Bovendien wordt degrowth vaak gezien als onhaalbaar, omdat het ingaat tegen de gevestigde belangen, structuren en culturen die de huidige economische orde in stand houden. Toch zijn er ook argumenten die pleiten voor degrowth als een realistische en wenselijke optie.

Ten eerste is degrowth gebaseerd op wetenschappelijke inzichten die aantonen dat de huidige economische groei onverenigbaar is met de ecologische grenzen van de planeet. Als we doorgaan met het overschrijden van deze grenzen, zullen we onvermijdelijk te maken krijgen met ernstige gevolgen voor mens en milieu, zoals klimaatverandering, biodiversiteitsverlies, vervuiling, schaarste en rampen. Degrowth is in dit opzicht dus geen kwestie van keuze, maar van noodzaak.

Ten tweede is degrowth gebaseerd op ethische principes die pleiten voor meer sociale rechtvaardigheid en democratie. De huidige economische groei is niet eerlijk verdeeld over de wereldbevolking. Een groot deel van de mensen leeft in armoede of onzekerheid, terwijl een klein deel profiteert van overmatige rijkdom en macht. Degrowth streeft naar een eerlijkere verdeling van hulpbronnen, kansen en verantwoordelijkheden tussen mensen en landen. Degrowth streeft ook naar meer participatie en autonomie van burgers in het besluitvormingsproces over hun eigen leven en samenleving.

Ten derde is degrowth gebaseerd op empirische ervaringen die laten zien dat economische groei niet gelijk staat aan welzijn. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat er een grens is aan het welzijn dat mensen ervaren door economisch succes. Er zijn andere factoren zijn die belangrijker zijn voor het geluk en de tevredenheid van mensen, zoals gezondheid, relaties, zingeving en autonomie. Degrowth streeft naar een hoger welzijn voor iedereen, door meer aandacht te besteden aan deze niet-materiële aspecten van het leven.

Ten slotte is degrowth gebaseerd op voorbeelden die aantonen dat degrowth al gaande is in verschillende delen van de wereld. Er zijn talloze initiatieven en bewegingen die de principes en praktijken van degrowth toepassen of ondersteunen, zoals de transitiebeweging, de ecodorpen, de permacultuur, de coöperaties, de burgerplatforms, de solidariteitsnetwerken, de repair cafés, de voedselbossen, de lokale munten, de klimaatactivisten en nog veel meer.

Deze initiatieven laten zien dat degrowth niet alleen mogelijk is, maar ook daadwerkelijk in de praktijk wordt gebracht.

Wat zijn de gevolgen van degrowth: 3 scenario’s

Degrowth is een complex en veelzijdig concept, dat niet eenvoudig te voorspellen of te meten is. Het hangt af van veel factoren, zoals de schaal, het tempo, de vorm en de context van de verandering. Het heeft ook verschillende gevolgen voor verschillende groepen mensen, sectoren en regio’s. Het is daarom niet mogelijk om een eenduidig antwoord te geven op de vraag wat de gevolgen van degrowth zijn. Wel kunnen we proberen om enkele mogelijke scenario’s te schetsen, gebaseerd op bestaande studies en ervaringen.

Een eerste scenario is dat degrowth leidt tot een harmonieuze en vreedzame samenleving, waarin mensen meer verbonden zijn met elkaar en met de natuur. In dit scenario zou degrowth een vrijwillige en democratische keuze zijn van burgers en overheden, die samenwerken om een eerlijke en duurzame transitie te realiseren. Dit zou gepaard gaan met een herverdeling van hulpbronnen, macht en inkomen, waardoor armoede, ongelijkheid en uitsluiting worden verminderd. Een ander effect van degrowth zou een verandering van waarden, normen en gedragingen zijn. Daardoor worden mensen meer zorgzaam, solidair en verantwoordelijk. Degrowth zou ten slotte gepaard gaan met een verandering van instituties, regels en beleid, waardoor mensen meer ruimte krijgen om hun eigen leven vorm te geven en mee te beslissen over hun gemeenschappelijke toekomst.

Een tweede scenario is dat degrowth leidt tot een chaotische en conflictueuze samenleving, waarin mensen meer verdeeld zijn over elkaar en over de natuur. In dit scenario zou degrowth een gedwongen en autoritaire maatregel zijn van elites of externe actoren, die proberen om hun eigen belangen te beschermen of op te leggen. Degrowth zou gepaard gaan met een verlies van hulpbronnen, macht en inkomen, waardoor armoede, ongelijkheid en uitsluiting worden vergroot. Een ander effect van degrowth zou een verzet van waarden, normen en gedragingen kunnen oproepen. Daardoor zullen mensen meer egoïstisch, agressief en onverschillig worden. Degrowth zou ten slotte gepaard gaan met een verharding van instituties, regels en beleid, waardoor mensen minder vrijheid hebben om hun eigen leven vorm te geven en mee te beslissen over hun gemeenschappelijke toekomst.

Een derde scenario is dat degrowth leidt tot een diverse en dynamische samenleving, waarin mensen meer verschillend zijn van elkaar en van de natuur. In dit scenario zou degrowth een spontane en creatieve reactie zijn van individuen of groepen, die proberen om hun eigen alternatieven te ontwikkelen of te ondersteunen. Degrowth zou gepaard gaan met een diversificatie van hulpbronnen, macht en inkomen, waardoor armoede, ongelijkheid en uitsluiting worden aangepakt. Een ander effect van degrowth is het creëren van innovatie, van waarden, normen en gedragingen. Daardoor zullen mensen meer nieuwsgierig, flexibel en divers worden. Degrowth zou ten slotte gepaard gaan met een transformatie van instituties, regels en beleid, waardoor mensen meer mogelijkheden hebben om hun eigen leven vorm te geven en mee te beslissen over hun gemeenschappelijke toekomst.

Economische gevolgen

Degrowth kan ernstige negatieve gevolgen hebben voor de economie en de samenleving als het niet goed wordt beheerd. Een afname van de economische activiteit kan leiden tot een verlies van inkomsten, werkgelegenheid, investeringen en innovatie, die allemaal essentieel zijn voor het welzijn en de ontwikkeling van de mensen. 

Een lagere economische groei kan ook de armoede en de ongelijkheid vergroten, vooral in landen die al kwetsbaar zijn voor schokken en crises. Bovendien kan een vermindering van de productie en consumptie de vraag naar goederen en diensten doen dalen, waardoor de prijzen dalen en de winsten afnemen. Dit kan een neerwaartse spiraal veroorzaken, waarbij bedrijven failliet gaan, banken in de problemen komen, de overheidsfinanciën verslechteren en het vertrouwen afneemt.

Degrowth kan ook ongewenste sociale en politieke gevolgen hebben als het niet breed wordt gesteund door de bevolking. Een verlaging van het bbp kan worden gezien als een teken van falen of achteruitgang, waardoor het moreel en de tevredenheid van de mensen afneemt. Een herziening van het belastingstelsel kan worden gezien als een vorm van straf of confiscatie, waardoor het verzet en de ontduiking toeneemt. Een herallocatie van de overheidsuitgaven kan worden gezien als een vorm van onrecht of favoritisme, waardoor het conflict en de verdeeldheid toeneemt. Bovendien kan degrowth leiden tot een verlies van internationale invloed en concurrentievermogen, waardoor de veiligheid en de samenwerking in gevaar komen.

Degrowth en belastingkomsten: Is onze welvaarstaat nog wel houdbaar?

Wat zou degrowth betekenen voor de belastinginkomsten van de Nederlandse overheid? Dit is geen eenvoudige vraag, omdat het antwoord afhangt van veel factoren, zoals het type en de hoogte van de belastingen, de verdeling van de lasten en de baten, en de mate en het tempo van de transitie naar een degrowth-samenleving. Een mogelijke benadering is om te kijken naar de effecten van degrowth op het bruto binnenlands product (bbp), dat een belangrijke indicator is voor de omvang en de activiteit van de economie.

Het bbp meet de totale waarde van alle goederen en diensten die in een land worden geproduceerd in een bepaalde periode. Het bbp wordt vaak gebruikt als maatstaf voor de welvaart en de vooruitgang van een land, maar het houdt geen rekening met de ecologische en sociale kosten en baten van de productie en consumptie. Degrowth bekritiseert het bbp als een ongeschikt beleidsdoel en streeft naar een verlaging van het bbp tot een duurzaam niveau dat past bij de draagkracht van de planeet.

Een verlaging van het bbp zal in het huidige systeem onvermijdelijk leiden tot een verlaging van de belastinginkomsten van de overheid, omdat er minder economische activiteit is om te belasten. Dit zou gevolgen kunnen hebben voor de overheidsuitgaven, zoals de sociale zekerheid, de gezondheidszorg, het onderwijs en de infrastructuur, die afhankelijk zijn van voldoende belastinginkomsten om te kunnen functioneren. De overheid zou dan moeten kiezen tussen het verhogen van de belastingtarieven, het verlagen van de overheidsuitgaven, het vergroten van het begrotingstekort of een combinatie daarvan.


Conclusie

Degrowth is een uitdagend en veelbelovend concept, dat ons uitnodigt om na te denken over de manier waarop we leven, werken en samenleven. Het stelt ons voor de vraag of we meer willen hebben of beter willen zijn, of we meer willen groeien of meer willen bloeien. Het biedt ons ook de kans om te experimenteren met nieuwe ideeën, praktijken en strategieën die gericht zijn op het verbeteren van het welzijn van mens en milieu.

Het vraagt ons echter ook om kritisch te zijn over de haalbaarheid, de wenselijkheid en de gevolgen van degrowth, en om rekening te houden met de complexiteit, de diversiteit en de dynamiek van de verandering. Degrowth is geen pasklaar antwoord, maar eerder een open vraagstuk, dat ons uitdaagt om samen te zoeken naar een duurzame en rechtvaardige toekomst.

Geef een reactie