Je bekijkt nu Europese Energiecrisis: Oorzaken, Gevolgen & Oplossingen

Europese Energiecrisis: Oorzaken, Gevolgen & Oplossingen

De Europese energiecrisis is een van de grootste uitdagingen waar de EU en haar burgers mee te maken hebben. Door een combinatie van factoren, zoals de Russische invasie van Oekraïne, de Chinese importbeperking van steenkool, de Franse nucleaire uitval, de klimaatverandering en het economisch herstel na de pandemie, zijn de energieprijzen in Europa tot recordhoogten gestegen. Dit heeft ernstige gevolgen voor de economie, het milieu en de sociale rechtvaardigheid in de EU.

In dit artikel zullen we uitleggen wat de oorzaken en gevolgen zijn van de energiecrisis, en wat de EU en haar lidstaten doen om deze aan te pakken.

Oorzaken Europese energiecrisis

De Europese energiecrisis is het resultaat van een onevenwicht tussen vraag en aanbod op de Europese energiemarkt. Aan de ene kant is de vraag naar energie sterk gestegen door het economisch herstel na de coronapandemie, die in 2019-2020 een plotse daling van de energievraag en een overeenkomstige verlaging van de olieproductie veroorzaakte. Aan de andere kant is het aanbod van energie onvoldoende of onzeker door verschillende factoren, zoals:

  • De Russische militaire opbouw en de daaropvolgende invasie van Oekraïne in februari 2022 hebben ook de energietoevoer van Rusland naar Europa verstoord, waardoor Europese landen noodgedwongen hun bronnen van energie-import gingen diversifiëren. Rusland is een belangrijke leverancier van gas voor Europa, maar heeft zijn gasvoorziening als wapen gebruikt om politieke druk uit te oefenen op Oekraïne en andere landen. Volgens de Europese Commissie zijn de Russische energieleveringen aanzienlijk gedaald – van 45% van onze gasinvoer vorig jaar tot slechts 14% in september 2022.
  • De Chinese importbeperking van steenkool uit Australië, China’s grootste bron van ingevoerde steenkool, na maanden van importbeperkingen. Dit heeft geleid tot een tekort aan steenkool op de wereldmarkt, waardoor de prijzen sterk zijn gestegen. Steenkool is nog steeds een belangrijke bron van elektriciteit in veel landen, waaronder Duitsland, Polen en het Verenigd Koninkrijk.
  • De Franse nucleaire uitval door corrosieproblemen bij een aantal kernreactoren. Tegen april 2022 was meer dan de helft van het nucleaire park buiten werking. In plaats van netto exporteur van stroom werd Frankrijk importeur. Frankrijk is normaal gesproken een grote producent van goedkope en koolstofarme elektriciteit uit kernenergie, die ook wordt geëxporteerd naar andere Europese landen.
  • De klimaatfactoren die hebben geleid tot extreme weersomstandigheden, zoals droogte, hittegolven en stormen. Deze hebben negatieve gevolgen gehad voor de elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen, zoals waterkracht, wind en zon. Bijvoorbeeld: Noorse waterkrachtcentrales hadden te lijden onder verminderde regenval, Franse kerncentrales onder onvoldoende koelwater en Duitse steenkoolcentrales kenden bevoorradingsproblemen door lage waterstanden op de Rijn. Bovendien heeft de stijging van de CO2-prijzen op de koolstofmarkt van de EU ook bijgedragen aan de hogere kosten voor fossiele brandstoffen.
De verwoeste gasleiding die leidde tot hogere energieprijzen

Gevolgen van de Europese energiecrisis

De Europese energiecrisis heeft verschillende gevolgen voor verschillende sectoren en groepen in Europa. Enkele voorbeelden zijn:

  • De industrie: veel bedrijven hebben te maken met hogere productiekosten en lagere winstmarges door de stijgende energieprijzen. Sommige sectoren, zoals de staal-, chemische en cementindustrie, zijn sterk afhankelijk van energie-intensieve processen. Andere sectoren, zoals de landbouw, de voedingsmiddelenindustrie en de transportsector, zijn gevoelig voor de prijsstijgingen van hun grondstoffen en brandstoffen. Dit kan leiden tot lagere investeringen, minder concurrentievermogen, lagere groei en banenverlies. Zo is de Duitse economie sinds 2023 in een recessie beland.
  • De voedselcrisis: de hogere energieprijzen hebben ook invloed op de voedselprijzen, die in september 2022 met 12% zijn gestegen ten opzichte van een jaar eerder. Dit komt door de hogere kosten voor het verbouwen, verwerken, verpakken en vervoeren van voedsel. Bovendien hebben sommige landen, zoals Rusland en Oekraïne, te maken met slechte oogsten door de droogte. Dit kan leiden tot voedseltekorten, inflatie en sociale onrust.
  • De energietransitie: de energiecrisis toont aan dat Europa meer moet doen om zijn afhankelijkheid van fossiele brandstoffen te verminderen en over te schakelen op schone en duurzame energiebronnen. De EU heeft zich ten doel gesteld om tegen 2030 de uitstoot van broeikasgassen met minstens 55% te verminderen ten opzichte van 1990, en tegen 2050 klimaatneutraal te worden. Dit vereist grote investeringen in hernieuwbare energie, energie-efficiëntie, elektrificatie, waterstof en andere innovatieve technologieën. 
  • De overheidsfinanciën: de hogere energieprijzen hebben ook gevolgen voor de overheidsbegrotingen, die al onder druk staan door de coronacrisis. Sommige landen hebben besloten om hun burgers en bedrijven te ondersteunen door subsidies, belastingverlagingen of andere maatregelen te verstrekken om hun energierekening te verlagen. Dit kan echter leiden tot hogere uitgaven of lagere inkomsten voor de overheid, waardoor het begrotingstekort of de staatsschuld toeneemt. In Nederland zal volgens topambtenaren het volgende kabinet 17 miljard euro moeten bezuinigen.
  • De energiearmoede: de hogere energieprijzen hebben ook een grote impact op de meest kwetsbare mensen in Europa, die een groot deel van hun inkomen moeten besteden aan hun basisbehoeften, zoals verwarming, verlichting en koken. Volgens schattingen lijden ongeveer 50 miljoen Europeanen aan energiearmoede, wat betekent dat ze moeite hebben om hun huis warm of koel te houden, of dat ze achterlopen met hun energierekening. Dit kan leiden tot gezondheidsproblemen, sociale uitsluiting en lagere levenskwaliteit.
  • De inflatie: de hogere energieprijzen hebben ook bijgedragen aan de stijging van het algemene prijspeil in Europa. In september 2022 bedroeg de inflatie in de eurozone 3,4%, het hoogste niveau sinds november 2008. Dit kan leiden tot een verlies aan koopkracht voor consumenten en spaarders. Andere gevolgen zijn een vermindering van het reële inkomen voor werknemers en gepensioneerden, een verhoging van de rentevoeten voor leningen en hypotheken, en een verstoring van het monetair beleid. Zie dit artikel voor de inflatieverwachtingen in 2024.

Wat doet de EU om de energiecrisis aan te pakken?

De EU neemt verschillende maatregelen om de Europese energiecrisis aan te pakken op korte en lange termijn. Sommige van deze maatregelen zijn:

  • Een marktcorrectiemechanisme om buitensporige pieken van de gasprijs tegen te gaan: op 22 november heeft de Commissie een voorstel gedaan om een tijdelijk en doelgericht instrument in te voeren dat de gasleveranciers zou verplichten om een deel van hun winsten te gebruiken om de gasprijzen voor huishoudens en kleine bedrijven te verlagen. Dit mechanisme zou alleen worden geactiveerd als de gasprijs een bepaalde drempel overschrijdt, en zou gelden tot eind 2023. Het doel is om de energiearmoede te verminderen en de inflatie te beteugelen.
  • Een noodfonds voor energiearmoede om de meest kwetsbare mensen te helpen: op 13 oktober heeft de Commissie een voorstel gedaan om een noodfonds voor energiearmoede op te richten, dat 4,5 miljard euro zou bedragen. Dit fonds zou worden gefinancierd uit het EU-budget en zou worden verdeeld onder de lidstaten op basis van hun behoeften. Het fonds zou worden gebruikt om directe financiële steun te verlenen aan huishoudens die moeite hebben om hun energierekening te betalen, of om investeringen te stimuleren in energie-efficiëntie, hernieuwbare energie of sociale huisvesting.
  • Een actieplan voor hernieuwbare energie om het aanbod van schone energie te vergroten: op 14 oktober heeft de Commissie een actieplan voor hernieuwbare energie gepresenteerd, dat een reeks maatregelen bevat om de productie en het gebruik van hernieuwbare energie in Europa te versnellen. Het actieplan omvat onder meer het versnellen van de vergunningsprocedures, het verbeteren van de grensoverschrijdende samenwerking, het mobiliseren van publieke en private financiering, het ondersteunen van innovatie en onderzoek, en het bevorderen van burgerparticipatie en lokale gemeenschappen.

Europese energiecrisis in 2024 en verder

De Europese energiecrisis in 2022 en 2023 zal naar verwachting ook in 2024 nog voelbaar zijn. Hoewel de energieprijzen in de zomer van 2023 enigszins zijn gedaald, blijven ze nog steeds hoog in vergelijking met de jaren voor de crisis. Bovendien zullen er in 2024 een aantal veranderingen plaatsvinden die de energierekening van de consumenten zullen beïnvloeden.

Een van deze veranderingen is het verdwijnen van het prijsplafond dat de regering in 2023 had ingesteld om de energiearmoede te bestrijden. Dit prijsplafond hield in dat de consumenten pas het leveringstarief van hun energieleverancier betaalden boven een bepaald verbruiksplafond van 2900 kWh stroom en 1200 m3 gas. Vanaf 1 januari 2024 zullen de consumenten voor elke kWh stroom en m3 gas het volledige tarief betalen dat in hun contract staat. Dit betekent dat de energiekosten voor veel huishoudens zullen stijgen, tenzij ze overstappen naar een goedkopere of groenere leverancier.

Een andere verandering is de stijging van de netbeheerkosten, die door de netbeheerders worden berekend om het onderhoud en de uitbreiding van het elektriciteits- en gasnet te bekostigen. Deze kosten zijn afhankelijk van het type aansluiting, de regio en het verbruik. Volgens schattingen zullen de netbeheerkosten in 2024 met gemiddeld 20% stijgen ten opzichte van 2023. Dit komt onder meer door de investeringen die nodig zijn om het net geschikt te maken voor meer hernieuwbare energie, zoals wind- en zonne-energie.

Een derde factor die de energieprijzen in 2024 kan beïnvloeden, is het weer. Een koude winter kan leiden tot een hogere vraag naar gas, waardoor ook de gasprijs kan stijgen. De gasprijs wordt bepaald door vraag en aanbod op de internationale markt, waarbij ook geopolitieke spanningen, zoals het conflict tussen Rusland en Oekraïne, een rol spelen. Volgens sommige experts kan de gasprijs in een strenge winter oplopen tot ruim boven de € 50,- per MWh, wat neerkomt op ongeveer € 1,50 per m3.

De Europese energiecrisis in 2024 zal dus nog steeds een uitdaging vormen voor Europa en haar burgers. Het is daarom belangrijk om bewust om te gaan met energie en te kiezen voor duurzame opties. Door bijvoorbeeld over te stappen naar een leverancier die meer hernieuwbare energie levert, of door te investeren in isolatie, zonnepanelen of andere energiebesparende maatregelen, kan men niet alleen geld besparen op de energierekening, maar ook bijdragen aan de klimaatdoelstellingen van de EU.

Conclusie

De Europese energiecrisis is een ernstig probleem dat Europa en haar burgers treft op verschillende vlakken, zoals de economie, het milieu, de sociale rechtvaardigheid en de inflatie. De Europese energiecrisis wordt veroorzaakt door een onevenwicht tussen vraag en aanbod op de energiemarkt, dat wordt versterkt door verschillende factoren, zoals de Russische invasie van Oekraïne, de Chinese importbeperking van steenkool, de Franse nucleaire uitval, de klimaatverandering en het economisch herstel na de pandemie.

De EU neemt verschillende maatregelen om de crisis op korte en lange termijn aan te pakken, zoals een marktcorrectiemechanisme, een noodfonds voor energiearmoede, een actieplan voor hernieuwbare energie en een strategische dialoog met Rusland. Ook u als consument kunt een rol spelen bij het aanpakken van de crisis door uw energieverbruik te verminderen en over te schakelen op groenere opties. Door dit te doen, kunt u niet alleen geld besparen op uw energierekening, maar ook bijdragen aan de energietransitie en de klimaatdoelstellingen van de EU. Samen kunnen we de uitdaging aangaan en bouwen aan een veiligere, duurzamere en rechtvaardigere energietoekomst voor Europa.

Geef een reactie